چگونه ورق معاملات تحت فشار ریسکهای سیاسی برگشت؛
بازدهی ماهانه بورس در کف ۵ ساله
اخبار و تحولات سیاسی داخلی و بینالمللی به سرعت بر رفتار سرمایهگذاران اثر گذاشته و جریان سرمایههای خرد در بازارها را دچار تغییرات کرده است. به این ترتیب سرمایهگذاران به جای تمرکز بر تحلیلهای بلندمدت و بنیادی، بیشتر بر واکنشهای کوتاهمدت و خبرمحور تکیه کردهاند. همین امر موجب شده معاملات با هیجان و احتیاط همراه شود. بررسیهای آماری حاکی از آن است که در بهمنماه، بورس با ریزش ۱۵ درصدی بیشترین بازدهی منفی در مقیاس ماهانه طی ۵ سال اخیر را به ثبت رسانده است. از سویی، در میان بازارهای دارایی، بورس نهتنها بیشترین بازدهی منفی را به ثبت رسانده، بلکه عملا تنها بازاری بوده که در بهمنماه با عملکرد منفی مواجه شده است. این اتفاق نشان میدهد فشار ابهامات سیاسی و کاهش اعتماد سرمایهگذاران، بیش از سایر بازارها متوجه بازار سهام بوده و جذابیت این بازار را در کوتاهمدت تحتالشعاع قرار داده است.
این وضعیت در حالی رقم خورد که بازار طلا پرچمدار بازدهی بهمنماه ۱۴۰۴ بوده است. بررسی بازدهی داراییهای مختلف در ۱۱ ماه نخست سال جاری نیز حاکی از عملکرد ضعیف بورس است. درحالیکه شاخص کل تا پایان بهمن با رشد ۴۰ درصدی از ابتدای سال همراه شده است، هر گرم طلای ۱۸ عیار با رشد ۱۴۵ درصدی نسبت به ابتدای سال، بهترین عملکرد را به ثبت رسانده و سکه امامی نیز با رشد ۱۰۷ درصدی، دومین دارایی برتر از ابتدای سال بوده است. این موضوع حاکی از آن است که سرمایههای خرد در شرایط ابهام و ریسک سیاسی، به سمت داراییهای امنتر حرکت کردهاند و طلا بار دیگر نقش پناهگاه سرمایه را در برابر نوسانات و بیثباتی ایفا کرده است.
کورس بهمن ماه بازارها
شاخص کل بورس، معاملات بهمن ماه را با افت 15 درصدی پشت سر گذاشت. افتی که بیشترین افت ماهانه این نماگر در 61 ماه اخیر محسوب میشود. آخرین بار که شاخص کل در مقیاس ماهانه، افت بیشتری را متحمل شده بود به دی ماه سال 99 برمیگردد که این شاخص 20 درصد از ارتفاع خود را در آن مقطع از دست داد. همچنین کاهش 15 درصدی شاخص کل در بهمن امسال، دومین عملکرد بد شاخص کل در مقیاس ماهانه و در تاریخ معاملات بورس تهران محسوب میشود. دیگر شاخصهای سهامی نیز شاخص کل را در ریزش اخیر همراهی کردند. به گونهای که شاخص هموزن، با کاهش 12.3 درصدی در دی ماه همراه شد و شاخص کل فرابورس نیز 15.3 درصد از ارتفاع خود را از دست داد. درحالیکه شاخص کل در یازدهمین ماه سال با افت 15 درصدی همراه شد و ضعیفترین عملکرد را در میان بازارها در دومین ماه زمستان ثبت کرد؛ دلار در بازار آزاد، 17.7 درصد بر ارتفاع خود اضافه کرد و در آخرین روز بهمن به کانال 163 هزار تومان رسید. هر گرم طلای 18 عیار نیز با ثبت بازدهی 30.8 درصدی در مقیاس ماهانه، بهترین عملکرد را در میان داراییهای مختلف از خود برجا گذاشت. سکه با رشد 28 درصدی جایگاه دوم را به لحاظ عملکردی در بهمن ماه به خود اختصاص داد و دیگر داراییهای خانواده سکه و طلا یعنی نیمسکه و ربعسکه نیز به ترتیب با بازدهی 25 و 19 درصدی در رتبههای بعدی قرار گرفتند.
شاخص کل بورس که در سوم دی ماه، موفق به فتح محدوده 4میلیون واحدی شده بود در بیست و نهم دی ماه موفق شد به سطح 4میلیون و 491 هزار واحدی برسد که بیشترین میزان تاریخی این نماگر محسوب میشود. پس از آن بورس با ریزش قیمتها مواجه شد و در هشتم بهمن ماه، برای نخستین بار پس از 23 روز معاملاتی، نماگر اصلی بازار سهام، محدوده 4میلیون واحدی را از دست داد و تا سطح 3میلیون و 924 هزار واحدی (11 بهمن) عقبنشینی کرد. در سیزدهم بهمن، شاخص کل مجددا موفق به عبور از محدوده 4میلیون واحدی شد، اما در 25 بهمن، برای دومین بار در ماه، شاخص کانال 4میلیون واحدی را از دست داد و نهایتا معاملات بهمن را در سطح 3میلیون و 806 هزار واحدی به پایان رساند. در بهمن، بازار سهام 19 روز معاملاتی داشت که شاخص کل در 13 روز از این 19 روز با کاهش ارتفاع مواجه شد و در سایر روزها مثبت بود. همچنین در این ماه، شاخص کل در 6 روز معاملاتی، افت بیش از 2 درصد را تجربه کرد که در نوع خود آمار قابلتوجهی محسوب میشود. حتی برگزاری دو دور از مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز نتوانست روند شاخص کل در بهمن را تغییر دهد و به نظر میرسد که در این نوبت، بورس تهران چندان به دیپلماسی خوشبین نبوده است.
تشدید ریسکهای سیستماتیک
تشدید ریسکهای سیستماتیک، یکی از مهمترین عواملی است که موجب شد در دومین ماه زمستان، شاخص 15 درصد از ارتفاع خود را از دست بدهد. در ماههای اخیر افزایش چشمگیر حضور و انتقال تجهیزات و ادوات نظامی آمریکا به خاورمیانه، فضای ژئوپلیتیک این منطقه را به طور محسوسی متشنجتر کرده و ترس از سرایت آتش جنگ به ایران، موجب التهاب در بازارهای دارایی شده است و بازار سهام نیز از این موضوع مستثنی نیست. افزایش تنشها در خاورمیانه تنها یک خبر سیاسی نیست و این موضوع به سرعت به ریسکهای سیستماتیک اقتصادی تبدیل میشود. ریسک سیستماتیک به شوکهایی گفته میشود که کل بازار را تحتتاثیر قرار میدهد و امکان پوشش یا فرار از آن برای سرمایهگذاران محدود است. سرمایهگذار در چنین فضایی محافظهکارتر میشود و از دارایی ریسکی به سمت داراییهای امن متمایل میشود. افت ۱۵ درصدی شاخص کل در بهمن امسال را میتوان در بستر همین نااطمینانیهای فزاینده تحلیل کرد؛ جایی که ترکیب اخبار منطقهای و نگرانی از سرایت آتش جنگ به کشور، فضای روانی بازار را ملتهب کرد و سرمایهگذاران حقیقی در مواجهه با عدم قطعیت، اقدام به فروش سهام کردند. خروج 23 هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سهام در بهمن نیز تاییدکننده این موضوع است که سرمایهگذاران در مواجهه با ریسک سیستماتیک، مسیر خروج از تالار شیشهای را در پیش گرفتهاند.
افزایش نرخ بدون ریسک
علاوه بر تنشهای بیرونی، جهش نرخ بدون ریسک (اخزا) به بالای ۴۰ درصد هم در بهمن ماه فضای کلی بازار سهام را تحت فشار گذاشت. میانگین این نرخ در بازار ایران که عمدتا از بازده اسناد خزانه اسلامی به دست میآید در ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ برای نخستین بار از مرز ۴۰ درصد عبور کرد. این وضعیت حاکی از انتظارات تورمی بالا و تداوم فشارهای ساختاری در اقتصاد است. این شاخص در ابتدای سال حوالی ۳۴ درصد قرار داشت و طی سالهای اخیر مسیر افزایشی را طی کرده است؛ به طوری که پس از کف تاریخی ۱۴ درصدی در خرداد ۱۳۹۹، حالا به سطحی بیسابقه رسیده است.
بالا رفتن نرخ بدون ریسک فقط یک عدد در بازار بدهی نیست. این متغیر به طور مستقیم معادلات ارزشگذاری سهام را تغییر میدهد. وقتی بازده داراییهای کمریسک بالا میرود، هزینه فرصت برای ورود به بازار سهام افزایش مییابد و سرمایهگذار برای پذیرش ریسک، انتظار بازده بالاتری دارد. نتیجه طبیعی این فرآیند، کاهش جذابیت نسبی سهام و افت تقاضا برای داراییهای پرریسکتر است. اهمیت عبور از قله ۴۰ درصدی از این حیث است که نرخ بدون ریسک مبنای بسیاری از تصمیمهای سرمایهگذاری در بازارهای دارایی قرار میگیرد. ثبت این رکورد تازه، این پیام را به فعالان بازار مخابره میکند که شرایط برای سرمایهگذاری مولد سختتر شده و رویکردهای محافظهکارانه در چینش پرتفو وزن بیشتری پیدا کردهاند.
