بررسی نقش قیمت پول و خواب مطالبات در فرآیند بیمهگری
در این فاصله، شرکت بیمه عملا منابع نقدی در اختیار ندارد، اما متعهد به پرداخت خسارت است.برخلاف تصور رایج، شرکت بیمه تنها زمانی میتواند از محل سرمایهگذاری سود کسب کند که پول نقد در اختیار داشتهباشد. وقتی حقبیمهها وصول نمیشود، امکان بهرهبرداری مالی از بین میرود و شرکت بیمه از سود ناشی از گردش پول محروم میشود.هزینه پنهان تاخیر در پرداخت در اقتصادی که قیمت پول بالاست، خواب هرریال حقبیمه بهمعنای ازدسترفتن ارزش واقعی آن است. این هزینه پنهان بهمرور خود را به شکلهای مختلف نشان میدهد: فشار بر نقدینگی شرکتهای بیمه، کاهش توان پرداخت بهموقع خسارت، وابستگی به درآمدهای غیرعملیاتی و افزایش نرخشکنی برای جذب پرتفوی جدید.
در نهایت، این هزینهها یا به بیمهگذار منتقل میشود یا پایداری شرکت بیمه را تهدید میکند.شبکه فروش، نمایندگان و کارگزاران بیمه، نقش مهمی در گردش نقدینگی دارند. اعطای اعتبار خارج از چارچوب، تمدید مکرر مهلت پرداخت و ضعف در کنترل مطالبات باعث شدهاست که بخش قابلتوجهی از منابع شرکتهای بیمه عملا بدون بازده باقیبماند. این مساله در شرایط تورمی، اثرات مخربتری نسبت به اقتصادهای باثبات دارد.راهکار چیست؟ حل مشکل خواب پول در صنعت بیمه نیازمند تصمیمهای سخت اما ضروری است: تفکیک نرخ نقدی و اعتباری و حذف تخفیفهای غیرواقعی، اصلاح نظام اعتباری شبکه فروش و رتبهبندی نمایندگان بر اساس خوشحسابی.شروع پوشش بیمهای منوط به دریافت حداقل حقبیمه، شفافسازی مطالبات معوق در صورتهای مالی شرکتها، نقش فعال نهاد ناظر در کنترل اعتباردهی و نرخشکنی.
در شرایطی که پول در اقتصاد ایران گران است، نمیتوان با منطق «بیمه نسیه» انتظار صنعت بیمهای سالم و پایدار داشت. خواب مطالبات، یکی از چالشهای جدی اما کمتر دیدهشده بازار بیمه است که اگر اصلاح نشود، نهتنها شرکتهای بیمه بلکه کل بازار و بیمهگذاران را با هزینههای سنگینتری مواجه خواهد کرد. توجه به قیمت واقعی پول، شرط لازم برای نجات بیمهگری در اقتصاد تورمی ایران است. این مقاله ضمن بررسی اثر قیمت پول بر نرخگذاری، ذخایر فنی و مدیریت نقدینگی، به تحلیل پیامدهای عدموصول بهموقع حقبیمهها پرداخته و در نهایت راهکارهایی عملی برای اصلاح این وضعیت در بازار بیمه کشور ارائه میدهد.
۱. مفهوم قیمت پول و جایگاه آن در بیمهگری: قیمت پول معمولا به هزینه استفاده از منابع مالی یا نرخ بهره اطلاق میشود. در صنعت بیمه، جریانهای نقدی ماهیتی نامتقارن دارند؛ بهگونهای که حقبیمه در زمان حال دریافت و تعهدات خسارتی در آینده پرداخت میشود. این ویژگی باعث میشود که ارزش زمانی پول، نرخ تنزیل و هزینه فرصت منابع، نقش کلیدی در تصمیمگیریهای بیمهگری داشته باشند.در واقع، شرکت بیمه نهتنها ریسک وقوع خسارت، بلکه ریسک کاهش ارزش پول در طول زمان را نیز مدیریت میکند.
۲. اثر قیمت پول بر محاسبه حقبیمه: در فرآیند نرخگذاری بیمهای، خسارات آتی به ارزش فعلی تنزیل میشوند. در شرایطی که قیمت پول بالاست: عدمقطعیت اقتصادی افزایش مییابد، ریسک مالی به ریسک فنی اضافه میشود و حاشیه اطمینان در نرخ حقبیمه افزایش پیدا میکند، بنابراین حتی در صورت ثبات ریسک بیمهای، قیمت بالای پول میتواند منجر به افزایش حقبیمه اسمی شود.
۳. قیمت پول و ذخایر فنی: ذخایر فنی بیانگر تعهدات آتی شرکت بیمه هستند. انتخاب نرخ تنزیل نامناسب در اقتصادی تورمی میتواند پیامدهای زیر را بههمراه داشتهباشد: کاهش ظاهری ذخایر و ایجاد توهم سود، تضعیف توانگری مالی در بلندمدت، افزایش ریسک ناتوانی در ایفای تعهدات.
از اینرو، بیتوجهی به قیمت واقعی پول، سلامت مالی شرکتهای بیمه را با خطر جدی مواجه میکند.
۴. خواب مطالبات؛ چالش پنهان بیمهگری در ایران: یکی از مهمترین مشکلات صنعت بیمه کشور، عدموصول بهموقع حقبیمهها از سوی بیمهگذاران و شبکه فروش است. در بسیاری از موارد، پوشش بیمهای از ابتدای قرارداد فعال میشود، درحالیکه حقبیمه با تاخیرهای طولانی دریافت یا حتی معوق میماند.در چنین شرایطی، شرکت بیمه عملا منابع نقدی در اختیار ندارد، امکان سرمایهگذاری و کسب بازده از بین میرود و هزینه فرصت بالایی به شرکت تحمیل میشود. در اقتصادی که قیمت پول بالاست، خواب هرریال حقبیمه بهمعنای کاهش ارزش واقعی منابع شرکت بیمه است.
۵. نقش شبکه فروش در تشدید خواب پول: نمایندگان و کارگزاران بیمه نقش حیاتی در گردش نقدینگی دارند. اعطای اعتبارات خارج از چارچوب، تمدید مکرر مهلت پرداخت و ضعف کنترل مطالبات باعث میشود که بخش قابلتوجهی از سرمایه شرکتهای بیمه بدون بازده باقیبماند.این مساله نهتنها سودآوری شرکت بیمه را کاهش میدهد، بلکه منجر به: فشار نقدینگی، وابستگی به درآمدهای غیرعملیاتی و نرخشکنی برای جذب پرتفوی جدیدمیشود.
۶. پیامدهای کلان خواب پول در صنعت بیمه: تداوم این وضعیت آثار گستردهای بر بازار بیمه کشور دارد، از جمله: افزایش ریسک نقدینگی در شرکتها، تضعیف توانگری مالی، کاهش شفافیت سود واقعی، انتقال هزینههای مالی به بیمهگذاران در بلندمدت، این چرخه میتواند پایداری کل صنعت بیمه را تهدید کند.
۷. راهکارهای اصلاح مشکل خواب پول در بازار بیمه کشور
۷-۱. اصلاح نظام اعتباری شبکه فروش: تعیین سقف اعتباری واقعی برای نمایندگان، رتبهبندی شبکه فروش بر اساس خوشحسابی، اتصال سطح اعتبار به توان مالی و سابقه عملکرد
۷-۲. واقعیسازی قیمت پول در نرخگذاری: لحاظ هزینه خواب پول در محاسبات فنی، تفکیک نرخها و افزایش نرخ اعتباری بر اساس ارزش آتی پول
۷-۳. تقویت نظام وصول مطالبات: ایجاد واحدهای تخصصی مدیریت مطالبات، استفاده از ابزارهای کنترلی و جریمه تاخیر، شفافسازی وضعیت بدهی نمایندگان و بیمهگذاران
۷-۴. اصلاح رویه شروع پوشش بیمهای: آغاز پوشش بیمهای منوط به دریافت حداقل حقبیمه، محدودسازی پوشش کامل برای قراردادهای اعتباری، استفاده از سازوکارهای تضمین پرداخت
۷-۵. نقش نهاد ناظر و سیاستگذار: تدوین مقررات مشخص برای اعتباردهی، الزام افشای مطالبات معوق در صورتهای مالی، نظارت بر نرخشکنی ناشی از مشکلات نقدینگی
۸. نتیجهگیری نهایی: در شرایط اقتصادی ایران، قیمت بالای پول و ضعف در وصول حقبیمهها، فرآیند بیمهگری را با چالشهای جدی مواجه کردهاست. خواب مطالبات، شرکتهای بیمه را از یکی از مهمترین مزایای مالی خود یعنی بهرهبرداری از وجوه نقد محروم میکند و هزینههای پنهان سنگینی به صنعت تحمیل میکند. حل این مشکل نیازمند اصلاح همزمان نظام اعتباری، نرخگذاری، مدیریت مطالبات و نظارت موثر است. تنها با درنظرگرفتن واقعیتهای مالی و اقتصادی میتوان به پایداری و سلامت بلندمدت بازار بیمه کشور دست یافت.
* نایبرئیس هیاتمدیره و مدیرعامل بیمه آسیا
